Thở oxy sống được bao lâu là câu người nhà hay gõ vào Google trong đêm đầu tiên bình oxy về đến nhà. Câu trả lời thành thật: không có con số chung, vì thời gian sống phụ thuộc vào bệnh nền và giai đoạn bệnh, không phụ thuộc vào việc có thở oxy hay không. Bản thân bình oxy không rút ngắn và không định đoạt tuổi thọ. Với một số bệnh, thở oxy đúng cách và đủ giờ còn kéo dài thời gian sống rõ rệt; với một số tình huống khác, oxy chỉ giúp dễ chịu hơn. Bài này giải thích từng trường hợp dựa trên các nghiên cứu đã công bố, và cách người nhà nên đặt câu hỏi với bác sĩ.
Thở oxy sống được bao lâu, có con số nào không?
Không có. Thở oxy là một điều trị hỗ trợ, như uống thuốc huyết áp; thời gian sống do bệnh gốc quyết định. Người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có thể thở oxy tại nhà nhiều năm; người bệnh ung thư giai đoạn cuối có thể chỉ cần oxy vài tuần để dễ thở hơn. Hai người cùng thở 2 lít/phút có thể có tiên lượng hoàn toàn khác nhau.
Nếu bác sĩ chỉ định thở oxy tại nhà, điều đó có nghĩa oxy trong máu đang thấp hơn mức an toàn và cần bù. Đó là thông tin về tình trạng hiện tại, không phải lời tiên đoán. Theo Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI), liệu pháp oxy được kê cho nhiều bệnh khác nhau: COPD, xơ phổi, suy tim, viêm phổi nặng, ngưng thở khi ngủ, và nhiều người dùng trong thời gian ngắn rồi ngưng khi hồi phục. Khi nào cần thở oxy và cần bao lâu, bài thở oxy là gì, khi nào cần giải thích kỹ hơn.
Với bệnh COPD, thở oxy có kéo dài thời gian sống không?
Có, nếu oxy máu lúc nghỉ thấp rõ (PaO₂ dưới 55–60 mmHg) và thở đủ nhiều giờ mỗi ngày. Hai nghiên cứu nền tảng cho thấy người COPD giảm oxy máu nặng thở oxy từ 15 giờ mỗi ngày trở lên sống lâu hơn người không thở; thở 18–24 giờ mỗi ngày còn tốt hơn.
| Nghiên cứu | Đối tượng | Kết quả chính |
|---|---|---|
| MRC, Anh, 1981 | 87 người COPD giảm oxy máu nặng | Thở oxy khoảng 15 giờ/ngày sống lâu hơn nhóm không thở |
| NOTT, Hoa Kỳ, 1980 | COPD giảm oxy máu nặng | Thở liên tục 19 giờ/ngày trở lên sống lâu hơn thở 12 giờ chỉ ban đêm |
| Gorecka và cộng sự, Ba Lan, 1997 | COPD giảm oxy máu vừa (PaO₂ 56–65 mmHg) | Thở oxy không làm thay đổi thời gian sống |
Tổng quan của Güell Rous đăng trên International Journal of COPD năm 2008 kết luận: oxy dài hạn là điều trị duy nhất chứng minh được kéo dài sống còn ở COPD có suy hô hấp mạn, với điều kiện dùng tối thiểu 15–18 giờ mỗi ngày. Nghĩa là với nhóm này, câu hỏi đúng không phải “thở oxy sống được bao lâu” mà là “đã thở đủ giờ chưa”. Thở 4–5 giờ cho đỡ mệt rồi tắt là bỏ phí phần lợi ích lớn nhất. Người nhà có người bệnh COPD nên đọc thêm bài bình oxy y tế cho bệnh nhân COPD.
Vì sao có người thở oxy nhiều năm, có người chỉ vài tuần?
Vì oxy đang điều trị ba tình huống khác nhau: bệnh phổi mạn tính ổn định, đợt bệnh cấp có thể hồi phục, và giai đoạn cuối của bệnh nặng. Ba tình huống này cho ba câu trả lời khác nhau.
- Bệnh mạn tính ổn định (COPD, xơ phổi, một số bệnh tim): thở oxy là một phần của cuộc sống hằng ngày, kéo dài nhiều năm. Người bệnh vẫn ăn uống, đi lại trong nhà, có người vẫn đi làm với bình oxy nhỏ.
- Đợt cấp có thể hồi phục (sau viêm phổi, sau mổ, sau đợt suy tim mất bù): thở oxy vài ngày đến vài tuần rồi ngưng khi SpO₂ tự giữ được trên 92–94%. Nhiều gia đình thuê bình trong nhóm này và trả bình sau 2–4 tuần.
- Giai đoạn cuối (ung thư di căn, suy tạng không hồi phục): oxy giúp giảm cảm giác ngột ngạt, không nhằm kéo dài thời gian. Thời gian còn lại do bệnh quyết định.
Hỏi bác sĩ điều trị người thân mình thuộc nhóm nào. Câu trả lời đó có ích hơn mọi con số tìm được trên mạng.
Người bệnh giai đoạn cuối thở oxy có kéo dài hay rút ngắn thời gian không?
Không rút ngắn, và trong phần lớn trường hợp cũng không kéo dài. Oxy lúc này là chăm sóc giảm nhẹ: giảm cảm giác khó thở, giúp ngủ được, giúp gia đình bớt bất lực khi nhìn người thân thở gấp.
Có hai điều người nhà hay lo. Thứ nhất, “thở oxy rồi thì không bỏ được nữa”. Oxy không gây nghiện; khi tình trạng cải thiện, bác sĩ giảm dần và ngưng. Thứ hai, “thở nhiều oxy làm bệnh nặng thêm”. Với người COPD, oxy lưu lượng quá cao thật sự có thể làm tăng CO₂ máu và lơ mơ, nên lưu lượng phải theo đúng chỉ định, thường 1–2 lít/phút; tự tăng lên 5 lít cho “đỡ mệt” là nguy hiểm. Mức lưu lượng an toàn theo từng bệnh có ở bài liều lượng thở oxy cho người lớn.
Với người bệnh giai đoạn cuối, quạt thổi nhẹ ngang mặt, tư thế nửa ngồi, phòng thoáng và sự có mặt của người thân làm giảm khó thở không kém oxy. Oxy là một trong các biện pháp, không phải biện pháp duy nhất.
Người nhà nên hỏi bác sĩ điều gì thay vì hỏi Google?
Năm câu hỏi giúp gia đình chuẩn bị đúng: cần thở bao nhiêu giờ mỗi ngày, lưu lượng bao nhiêu, mục tiêu SpO₂ là bao nhiêu, dấu hiệu nào phải gọi cấp cứu, và dự kiến thở trong bao lâu.
- Bao nhiêu giờ mỗi ngày? Quyết định cỡ bình và tần suất đổi. Thở 15 giờ trở lên gần như cần bình 40 lít hoặc máy tạo oxy kèm bình dự phòng.
- Lưu lượng bao nhiêu lít/phút, có thay đổi khi ngủ hay gắng sức không?
- SpO₂ mục tiêu là bao nhiêu? Với COPD thường 88–92%, với bệnh khác thường 94–98%. Biết mục tiêu mới biết khi nào bất thường.
- Dấu hiệu nào phải gọi 115? Tím môi, lơ mơ, thở trên 30 lần/phút, SpO₂ không lên dù đã thở oxy đúng.
- Dự kiến thở trong bao lâu? Vài tuần thì thuê, nhiều tháng trở lên thì cân nhắc máy tạo oxy.
Cách đo và đọc SpO₂ tại nhà để theo dõi các mục tiêu trên có ở bài chỉ số SpO₂ bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Thở oxy tại nhà có phải là dấu hiệu sắp mất không?
Không. Rất nhiều người thở oxy tại nhà nhiều năm vì bệnh phổi mạn tính, và nhiều người khác chỉ thở vài tuần sau một đợt viêm phổi rồi ngưng. Thở oxy cho biết oxy máu đang thấp và cần bù, không cho biết thời gian còn lại. Tiên lượng là câu hỏi dành cho bác sĩ điều trị, dựa trên bệnh gốc.
Thở oxy càng nhiều giờ càng tốt phải không?
Với COPD giảm oxy máu nặng, đúng: nghiên cứu cho thấy thở từ 15–18 giờ trở lên mỗi ngày mới có lợi ích sống còn, và thở gần 24 giờ còn tốt hơn. Nhưng “nhiều giờ” khác “nhiều lít”: lưu lượng phải giữ đúng chỉ định, tự tăng lưu lượng có thể gây hại cho người COPD.
Ngưng thở oxy vài tiếng có sao không?
Với người thở ngắt quãng theo chỉ định, ngưng vài tiếng là bình thường. Với người được dặn thở liên tục, mỗi giờ bỏ thở là một giờ oxy máu thấp, làm tim và não chịu thêm gánh. Nếu phải ngưng vì hết bình, gọi đổi ngay và cho người bệnh nghỉ ngơi, tránh gắng sức trong lúc chờ.
Thuê bình oxy dài hạn hay mua máy tạo oxy thì hợp lý hơn?
Dự kiến thở dưới hai tháng thì thuê bình. Thở nhiều tháng trở lên ở lưu lượng dưới 5 lít/phút thì máy tạo oxy rẻ hơn về lâu dài, nhưng vẫn nên có một bình dự phòng khi mất điện hoặc cần lưu lượng cao. Hưng Phát 24H tư vấn cả hai phương án và giao bình trong 30–60 phút tùy khu vực.
Cần bình oxy tại nhà cho người thân, hoặc cần người giải thích cách dùng bình theo chỉ định của bác sĩ? Gọi 0901.103.523, Hưng Phát 24H nhận đơn 24/24, lắp đặt và hướng dẫn tại chỗ, miễn phí vận chuyển nội thành TP.HCM.
Nguồn tham khảo
- Güell Rous MR. Long-term oxygen therapy: Are we prescribing appropriately? International Journal of COPD, 2008; 3(2): 231–237 (tổng quan MRC 1981, NOTT 1980, Gorecka 1997).
- NHLBI, Oxygen Therapy.
- MedlinePlus, Oxygen Therapy.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo về liệu pháp oxy, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay tiên lượng của bác sĩ điều trị. Khi người bệnh tím tái, lơ mơ hoặc khó thở tăng nhanh, gọi 115.
