Lần đầu nhận bình oxy về nhà, nhiều gia đình chỉ biết mở van và đeo dây thở. Họ không biết bộ oxy y tế gồm những gì, phần nào đang hỏng, phần nào cần thay. Chỉ một sợi dây thở bị gập cũng làm người bệnh thiếu oxy.
Nên đối chiếu từng phần dưới đây ngay lúc nhận bình, khi nhân viên giao hàng còn ở đó.
Bộ oxy y tế gồm những gì?
Một bộ dùng tại nhà có bảy bộ phận. Đó là vỏ bình, van bình, đồng hồ áp suất, lưu lượng kế, bình làm ẩm, dây thở hoặc mặt nạ, và xe đẩy hoặc giá đỡ. Khí đi theo đường sau:
- Van bình mở, khí nén rời vỏ bình vào bộ điều áp có gắn đồng hồ.
- Lưu lượng kế chia khí theo số lít mỗi phút bác sĩ chỉ định.
- Khí sủi qua bình làm ẩm rồi theo dây thở vào mũi người bệnh.
Vỏ bình làm bằng gì và chịu áp suất bao nhiêu?
Vỏ bình làm bằng thép hoặc nhôm, nạp đầy ở áp suất làm việc 150 bar. Khi kiểm định, vỏ được thử ở 250 bar, cao hơn hẳn mức nạp, để chắc chắn nó chịu được áp lực khi dùng.
Vỏ thép bền và rẻ hơn nhưng nặng. Vỏ nhôm nhẹ hơn, hay gặp ở bình nhỏ cần mang theo người. Dung tích ghi trên vỏ là thể tích bên trong, không phải lượng khí.
| Dung tích vỏ | Khí khi nạp đầy 150 bar | Thời gian ở 2 lít/phút | Thường dùng khi |
|---|---|---|---|
| 5 lít | khoảng 750 lít | khoảng 6 giờ 15 phút | Mang theo khi đi khám, đi lại ngắn |
| 8 lít | khoảng 1.200 lít | khoảng 10 giờ | Thở vài giờ mỗi ngày trong nhà |
| 10 lít | khoảng 1.500 lít | khoảng 12 giờ 30 phút | Thở ban đêm hoặc nửa ngày |
| 14 lít | khoảng 2.100 lít | khoảng 17 giờ 30 phút | Thở gần trọn ngày, nhà có lầu |
| 40 lít | khoảng 6.000 lít | khoảng 50 giờ | Thở liên tục, đặt cố định một chỗ |
Cách kiểm tra: vỏ không móp, không phồng, không gỉ sét loang lổ. Tem hoặc dấu kiểm định phải còn hạn.
Khi nào thay: vỏ bị va đập mạnh, có vết nứt, hoặc đã quá hạn kiểm định. Khi đó báo đơn vị cung cấp đổi bình khác. Lịch kiểm định được giải thích tại bài bình oxy y tế có hạn sử dụng không.
Van bình và đồng hồ áp suất
Van bình là núm khoá trên cổ bình, còn gọi là van tổng. Xoay ngược chiều kim đồng hồ để mở, xuôi chiều để đóng.
Cách kiểm tra van: ren sạch, không dính dầu mỡ, không bụi cát. Đóng van rồi lắng nghe, không được có tiếng xì.
Khi nào thay van: van kẹt cứng, xì khí dù đã đóng chặt, hoặc ren bị chờn. Việc này thuộc về đơn vị cung cấp, không tự tháo van ở nhà.
Đồng hồ áp suất cho biết bình còn bao nhiêu khí. Bình đầy, kim chỉ khoảng 150 bar.
Cách kiểm tra đồng hồ: chưa mở van thì kim nằm ở số 0. Mở van thì kim lên ngay và đứng yên.
Khi nào thay đồng hồ: kim không về 0, kim kẹt, kính vỡ, hoặc đồng hồ từng rơi. Gioăng ở chỗ nối với van cần thay khi chai cứng. Cấu tạo chi tiết có tại bài đồng hồ oxy y tế.
Lưu lượng kế dùng để làm gì?
Lưu lượng kế dùng để chỉnh số lít oxy mỗi phút đi tới người bệnh. Con số này do bác sĩ chỉ định.
Loại phổ biến là cột nhựa trong có một viên bi bên trong. Vặn núm thì bi nổi lên. Đọc số tại vạch ngang qua tâm viên bi.
Cách kiểm tra: bi nổi lên khi vặn núm và đứng ổn định ở mức đã chỉnh. Bi không lên thì kiểm tra van bình đã mở chưa.
Khi nào thay: cột đo bị nứt, bi kẹt một chỗ, hoặc núm vặn trượt không giữ được mức. Không tự tăng giảm lưu lượng để bình dùng lâu hơn.
Bình làm ẩm
Bình làm ẩm là cốc nhựa trong gắn dưới lưu lượng kế. Khí sủi qua lớp nước trong bình rồi mới vào dây thở. Nhờ vậy mũi họng bớt khô.
Cách kiểm tra: theo HCDC TP.HCM, châm nước cất hoặc nước tinh khiết khoảng nửa bình. Khi mở khí, nước phải sủi bọt đều.
Khi nào thay: nước thay mỗi ngày, không châm thêm vào nước cũ. Bản thân bình cần thay khi ố vàng, nứt, hoặc nắp không còn kín. Cách dùng và vệ sinh có tại bài bình làm ẩm oxy.
Dây thở 2 nhánh hay mặt nạ: dùng loại nào?
Loại nào do bác sĩ quyết định. Dây thở 2 nhánh hợp với lưu lượng thấp, mặt nạ thường dùng khi lưu lượng cao hơn.
Dây 2 nhánh cho phép người bệnh vẫn ăn uống, nói chuyện. Mặt nạ trùm cả mũi và miệng nên vướng hơn khi ăn.
Cách kiểm tra: dây mềm, không gập, không thủng. Hai đầu nhánh vừa lỗ mũi, không cấn.
Khi nào thay: dây cứng, ố vàng, có cặn bẩn bên trong, hoặc sau khi người bệnh khỏi một đợt nhiễm trùng hô hấp. Mỗi người một bộ, không dùng chung.
Xe đẩy hoặc giá đỡ
Xe đẩy hoặc giá đỡ giữ bình luôn đứng thẳng. Bình đổ có thể gãy van và gây thương tích.
Bình 14 lít nên có xe đẩy có đai giữ. Bình 40 lít cần chân đế chắc hoặc xích vào tường.
Cách kiểm tra: đai giữ khoá chặt, bình không lắc khi chạm nhẹ.
Khi nào thay: đai đứt, khoá lỏng, khung cong hoặc bánh xe gãy.
Khi nào gọi đơn vị cung cấp thay vì tự sửa?
Gọi ngay khi có tiếng xì không dứt sau khi đã đóng van, hoặc khi bình bị đổ. Đây là hai lỗi gia đình không nên tự xử lý.
- Kim đồng hồ không lên dù van đã mở hết.
- Tem kiểm định trên vỏ đã hết hạn.
Trong lúc chờ, đóng van bình và mở cửa cho thoáng. Hướng dẫn của HCDC TP.HCM yêu cầu đặt bình cách nguồn lửa tối thiểu 5 mét.
Biết rõ bộ oxy y tế gồm những gì giúp gia đình phát hiện lỗi sớm. Phần lớn sự cố nằm ở chỗ nối và dây thở.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn sử dụng bình ô-xy y tế tại nhà — HCDC TP.HCM, 25/08/2021: mức nước bình làm ẩm, khoảng cách tới nguồn lửa.
- Oxygen Therapy — MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ.
- Oxygen Therapy — Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI).
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Mọi quyết định về thở oxy phải theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong trường hợp khẩn cấp, liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115.
Câu hỏi thường gặp
Có mua rời từng bộ phận để tự ráp được không?
Được, nhưng phải chắc các phần khớp nhau. Ren của bộ điều áp cần đúng với van bình đang dùng. Chỉ dùng loại điều áp làm riêng cho oxy, không dùng loại của khí CO2 hay argon. Nếu không chắc, nên mang theo bình hoặc chụp ảnh cổ van khi đi mua.
Máy tạo oxy có cần đồng hồ áp suất và van bình không?
Không. Máy tạo oxy lấy khí từ không khí trong phòng và chạy bằng điện, nên không có vỏ bình, van hay đồng hồ áp suất. Máy chỉ dùng chung kiểu dây thở với bộ bình. Bình làm ẩm của máy thường là loại riêng theo hãng, không lắp lẫn được.
Bình oxy bị đổ có dùng tiếp được không?
Chưa nên dùng ngay. Trước hết đóng van, dựng bình lên và giữ chắc. Nếu cổ van, đồng hồ hay vỏ có vết va đập, hãy gọi đơn vị cung cấp đến kiểm tra. Chỉ một vết nứt nhỏ ở ren cũng có thể làm khí thoát ra rất mạnh khi mở van.
Thuê bình oxy tại OXY Y TẾ HƯNG PHÁT 24H có đủ bộ không?
Có. Khi giao, OXY Y TẾ HƯNG PHÁT 24H mang theo bình đã nạp, đồng hồ có lưu lượng kế, bình làm ẩm và dây thở. Nhân viên lắp tại chỗ và chỉ người nhà cách đọc kim. Nếu cần xe đẩy hay chân đế cho bình lớn, gia đình nên báo trước khi đặt.
Cần bình oxy y tế giao tận nhà? Gọi 0901.103.523 — giao 30–60 phút tùy khu vực tại TP.HCM, miễn phí lắp đặt và hướng dẫn sử dụng, hỗ trợ 24/24.
