Cách sử dụng máy thở oxy tại nhà không khó, nhưng làm sai vài bước nhỏ có thể khiến nồng độ oxy đầu ra giảm mà gia đình không hay biết. Bài viết hướng dẫn từng bước từ lúc đặt máy tới lúc vệ sinh định kỳ, kèm những lỗi thường gặp ở người lớn tuổi.
Chuẩn bị trước khi dùng máy thở oxy tại nhà
Ba việc cần làm trước lần chạy đầu tiên:
- Hỏi bác sĩ mức lưu lượng — bao nhiêu lít mỗi phút và bao nhiêu giờ mỗi ngày. Không tự quyết định.
- Chọn vị trí đặt máy — nơi thoáng, cách tường ít nhất 30 cm để không cản đường hút khí.
- Kiểm tra nguồn điện — ổ cắm riêng, không dùng chung ổ chia với nhiều thiết bị công suất lớn.
Các bước sử dụng máy thở oxy tại nhà
Bước 1: Đổ nước vào bình tạo ẩm
Dùng nước cất hoặc nước đun sôi để nguội, đổ tới vạch quy định trên bình. Không dùng nước máy vì cặn khoáng bám vào bình và có thể theo dòng khí vào đường thở. Lắp bình vào đúng vị trí trên thân máy.
Bước 2: Nối dây thở
Cắm một đầu dây vào cổng ra của bình tạo ẩm, đầu kia là canuyn mũi hoặc mặt nạ. Kiểm tra dây không bị gấp khúc, xoắn hay đè dưới chân giường.
Bước 3: Bật máy và chờ ổn định
Bật công tắc, để máy chạy khoảng 2–3 phút cho nồng độ oxy đầu ra ổn định. Nhiều máy có đèn báo khi đạt nồng độ chuẩn. Chưa nên đeo cho người bệnh ngay khi vừa bật.
Bước 4: Chỉnh lưu lượng
Vặn núm điều chỉnh tới đúng số lít mỗi phút bác sĩ chỉ định. Quan sát viên bi trong ống đo — bi phải nằm ngang vạch số cần đặt, không phải ở trên hay dưới vạch.
Bước 5: Kiểm tra có khí ra rồi mới đeo
Áp đầu canuyn vào mu bàn tay, cảm nhận luồng khí mát. Nếu không thấy khí, kiểm tra lại dây và mực nước bình tạo ẩm. Chỉ khi chắc chắn có khí mới đeo cho người bệnh.
Bước 6: Theo dõi trong lúc thở
Đo SpO2 sau khoảng 15–20 phút để xem chỉ số có cải thiện không. Quan sát người bệnh có dễ chịu hơn hay vẫn khó thở. Nếu không cải thiện, liên hệ bác sĩ thay vì tự tăng lưu lượng.
Vệ sinh máy thở oxy tại nhà định kỳ
| Việc cần làm | Tần suất |
|---|---|
| Thay nước bình tạo ẩm | Hằng ngày |
| Rửa bình tạo ẩm bằng nước ấm | 2–3 ngày một lần |
| Vệ sinh lọc bụi ngoài | Mỗi tuần |
| Thay canuyn hoặc mặt nạ | 2–4 tuần |
| Thay lọc trong theo hướng dẫn | Theo nhà sản xuất |
| Kiểm tra nồng độ oxy đầu ra | Mỗi 6–12 tháng |
Lọc bụi bẩn là nguyên nhân phổ biến nhất khiến nồng độ oxy giảm. Máy vẫn chạy, vẫn ra khí, nhưng nồng độ tụt xuống mà không có gì báo — vì vậy việc vệ sinh hằng tuần rất quan trọng.
Người lớn tuổi hay mắc lỗi gì khi dùng máy?
- Tự tăng lưu lượng khi thấy mệt — thở oxy quá liều kéo dài có thể gây hại, đặc biệt với bệnh nhân COPD.
- Quên đổ nước bình tạo ẩm — khí khô gây khô rát mũi họng, chảy máu cam.
- Đặt máy sát tường hoặc trong góc kín — máy thiếu khí vào, nồng độ đầu ra giảm.
- Dùng nước máy thay nước cất — cặn khoáng bám bình và đường dẫn.
- Đeo canuyn ngược — hai ngạnh phải hướng vào trong mũi, cong xuống.
Cách sử dụng máy thở oxy tại nhà khi mất điện
Đây là rủi ro lớn nhất của máy tạo oxy. Máy ngừng chạy là ngừng oxy ngay lập tức, không có khí dự trữ như bình.
Gia đình có người phụ thuộc oxy nên chuẩn bị sẵn một trong hai phương án: bộ lưu điện đủ công suất cho máy, hoặc một bình oxy y tế dự phòng trong nhà. Phương án thứ hai phổ biến hơn vì chi phí thấp và không phụ thuộc pin.
Nếu cần bình dự phòng gấp, có thể thuê bình oxy tại nhà thay vì mua đứt. Xem thêm máy thở oxy tại nhà để so sánh hai thiết bị.
Lưu ý an toàn
- Không hút thuốc và không để lửa trong phòng có máy đang chạy.
- Không dùng kem dưỡng gốc dầu quanh mũi khi đang thở oxy.
- Không phủ khăn hay chăn lên máy khi đang hoạt động.
- Rút điện trước khi vệ sinh máy.
- Chỉ chỉnh lưu lượng theo chỉ định. Xem hướng dẫn của Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI).
Bài viết hướng dẫn sử dụng thiết bị, không thay thế chỉ định của nhân viên y tế.
Câu hỏi thường gặp
Máy tạo oxy có cần bật liên tục cả ngày không?
Chỉ bật trong khoảng thời gian bác sĩ chỉ định. Nhiều người bệnh chỉ cần thở oxy ban đêm hoặc vài giờ sau khi vận động. Bật liên tục không cần thiết vừa tốn điện vừa làm máy nhanh xuống cấp, và thở oxy quá mức cũng có thể gây hại.
Dùng nước máy cho bình tạo ẩm có sao không?
Không nên. Nước máy chứa khoáng chất, khi bay hơi để lại cặn bám vào bình và đường dẫn khí. Lâu ngày cặn này có thể theo dòng khí vào đường thở. Luôn dùng nước cất, hoặc nước đun sôi để nguội nếu không có sẵn nước cất.
Làm sao biết máy còn cho đủ nồng độ oxy?
Máy tốt có đèn hoặc chuông cảnh báo khi nồng độ xuống thấp. Nếu máy không có tính năng này, nên nhờ đơn vị bán kiểm tra bằng máy đo nồng độ oxy chuyên dụng mỗi 6–12 tháng. Dấu hiệu gián tiếp là SpO2 người bệnh giảm dù vẫn thở đúng lưu lượng.
Máy kêu to có ảnh hưởng giấc ngủ không?
Có, nhất là với người lớn tuổi ngủ nông. Máy dưới 45 dB thường chấp nhận được trong phòng ngủ. Nếu máy ồn hơn, có thể đặt ngoài phòng và kéo dài dây thở, nhưng dây quá dài sẽ giảm áp lực khí nên cần hỏi nhà sản xuất về chiều dài tối đa.
Cần bình oxy dự phòng cho lúc mất điện? Gọi 0901.103.523 — giao trong 30–60 phút tùy khu vực, miễn phí lắp đặt và hướng dẫn sử dụng, hỗ trợ 24/24.
