Nhiều người nghĩ thở oxy là cách bồi bổ, giúp người già đỡ mệt. Thực tế, oxy y tế được dùng như một loại thuốc, có liều và có tác dụng phụ. Vậy ai cần thở oxy, và ai không nên tự thở?
Câu trả lời phụ thuộc vào nồng độ oxy trong máu và chẩn đoán của bác sĩ. Cảm giác mệt hay hụt hơi chưa đủ để quyết định.
Ai cần thở oxy tại nhà?
Người cần thở oxy tại nhà là người bệnh đã được bác sĩ khám và chỉ định, thường vì oxy trong máu thấp. Bác sĩ ghi rõ lưu lượng, số giờ thở mỗi ngày và thời gian dùng.
Năm nhóm hay gặp nhất:
| Nhóm người bệnh | Vì sao có thể cần oxy | Thường thở khi nào |
|---|---|---|
| COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) | Phổi tổn thương lâu dài, oxy vào máu kém | Nhiều giờ mỗi ngày hoặc khi ngủ, theo bác sĩ |
| Xơ phổi | Mô phổi dày, cứng, khí khó thấm qua | Thường khi gắng sức, về sau có thể cả lúc nghỉ |
| Suy tim | Tim bơm yếu, có khi kèm ứ dịch ở phổi | Khi SpO2 thấp, không phải mọi người suy tim |
| Hồi phục sau viêm phổi hoặc sau xuất viện | Phổi chưa hồi phục hẳn sau đợt bệnh | Thường ngắn hạn, bác sĩ đánh giá lại khi tái khám |
| Chăm sóc giảm nhẹ | Giúp người bệnh dễ chịu hơn ở giai đoạn cuối | Theo hướng dẫn của đội ngũ chăm sóc |
Cùng một bệnh, mỗi người cần lượng oxy khác nhau. Có người COPD không cần oxy, có người cần thở gần như cả ngày. Người nhà xuất viện về có thể đọc thêm bài người sau xuất viện có cần dùng oxy tại nhà không.
Vì sao phải có chỉ định của bác sĩ?
Vì liều oxy sai đều có hại, dù thiếu hay thừa. Theo MedlinePlus, oxy trị liệu chỉ được cấp theo đơn của bác sĩ.
Thiếu oxy làm tim và não phải gắng sức. Ngược lại, NHLBI cảnh báo thở quá nhiều oxy cũng có thể gây hại cho phổi. Với một số người COPD, thừa oxy còn làm khí CO2 tích lại trong máu, gây lơ mơ.
Chỉ bác sĩ xác định được ai cần thở oxy và thở ở mức nào. Bác sĩ đặt cho mỗi người một mức SpO2 mục tiêu. Với nhiều người COPD, bác sĩ thường đặt khoảng 88–92%. Người bệnh khác có ngưỡng khác. Gia đình chỉ giữ đúng lưu lượng đã ghi, không tự vặn tăng khi thấy người bệnh mệt.
Chi tiết về nhóm này có tại bài bình oxy y tế cho bệnh nhân COPD.
Người khoẻ mạnh có nên thở oxy không?
Không. Người khoẻ có SpO2 bình thường, máu đã gần bão hoà oxy, nên thở thêm không làm khoẻ hơn.
Thở oxy để giải mệt, để tỉnh táo khi làm việc khuya hay để chống lão hoá đều không có cơ sở. Việc này còn mang theo rủi ro cháy nổ trong nhà. Mệt kéo dài, hụt hơi khi leo cầu thang là lý do để đi khám, không phải để mua bình oxy.
Trẻ em và phụ nữ có thai có được tự thở oxy không?
Không được tự thở. Trẻ em và phụ nữ có thai chỉ thở oxy khi bác sĩ nhi hoặc bác sĩ sản khám và chỉ định.
Ở trẻ em, lưu lượng, cỡ dây thở và ngưỡng SpO2 đều khác người lớn. Trẻ sinh non nhận thừa oxy còn có thể bị tổn thương mắt. Cha mẹ không nên dùng bình oxy của ông bà cho con.
Phụ nữ có thai thấy khó thở cần được khám để tìm nguyên nhân. Khó thở có thể do thiếu máu, do bệnh tim phổi, hoặc chỉ do thai lớn chèn ép. Mỗi nguyên nhân cần cách xử lý riêng, oxy không phải câu trả lời chung.
Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?
Với người không có bệnh phổi mạn, SpO2 đo được dưới 94% là lý do để đi khám sớm. Người đang có bệnh phổi mạn thì theo ngưỡng riêng bác sĩ đã dặn.
Gọi 115 ngay, không chờ đo lại, khi thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Khó thở dữ dội, nói không hết câu.
- Môi hoặc đầu ngón tay tím tái.
- Lơ mơ, lú lẫn, khó đánh thức.
- Đau tức ngực, vã mồ hôi.
Cách đọc chỉ số đúng có tại bài SpO2 bao nhiêu là bình thường. Máy đo đặt sai ngón, tay lạnh hay sơn móng đều làm số bị thấp giả.
Oxy tại nhà không thay thế được điều gì?
Oxy tại nhà không thay thế cấp cứu, không thay thế tái khám. Nó chỉ duy trì điều trị bác sĩ đã đặt ra.
Người khó thở mới xuất hiện, chưa từng được chẩn đoán, cần gọi 115 hoặc đến viện trước. Tự lấy bình oxy cho thở có thể che đi bệnh đang nặng lên. Người đang thở oxy dài hạn cũng cần tái khám đúng hẹn để bác sĩ điều chỉnh liều.
Gia đình cần chuẩn bị gì trước khi dùng dịch vụ oxy tại nhà?
Trước hết là giấy ra viện hoặc đơn ghi rõ lưu lượng và số giờ thở. Đây là thông tin nhân viên giao bình sẽ hỏi.
- Một máy đo SpO2 để theo dõi theo lịch bác sĩ dặn.
- Chỗ đặt bình thoáng, cách nguồn lửa tối thiểu 5 mét theo hướng dẫn của HCDC TP.HCM.
- Ít nhất một người nhà biết đóng mở van và đọc đồng hồ.
- Số điện thoại của bác sĩ điều trị và số 115 ghi sẵn cạnh bình.
OXY Y TẾ HƯNG PHÁT 24H giao bình, lắp đặt và chỉ cách vận hành thiết bị. Lưu lượng là việc của bác sĩ, nhân viên giao hàng không chỉnh liều thay bác sĩ.
Tóm lại, ai cần thở oxy là câu hỏi của bác sĩ. Việc của gia đình là làm đúng chỉ định và nhận ra sớm khi tình trạng xấu đi.
Nguồn tham khảo
- Oxygen Therapy — MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ: oxy trị liệu cần đơn của bác sĩ.
- Oxygen Therapy — Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI): đối tượng dùng oxy và rủi ro khi thừa oxy.
- Hướng dẫn sử dụng bình ô-xy y tế tại nhà — HCDC TP.HCM, 25/08/2021.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Mọi quyết định về thở oxy phải theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong trường hợp khẩn cấp, liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115.
Câu hỏi thường gặp
Người già hay mệt có nên mua sẵn bình oxy không?
Không nên mua chỉ vì hay mệt. Mệt ở người cao tuổi có rất nhiều nguyên nhân như thiếu máu, ăn uống kém, bệnh tim hay rối loạn giấc ngủ. Hãy cho ông bà đi khám trước. Nếu bác sĩ chỉ định thở oxy, khi đó mới chọn dung tích bình theo lưu lượng và số giờ thở.
Bị cảm cúm, sốt cao có tự thở oxy ở nhà được không?
Không nên tự thở. Đo SpO2 nếu nhà có máy, và theo dõi nhịp thở. Khi chỉ số thấp hoặc người bệnh thở nhanh, mệt lả, hãy liên hệ cơ sở y tế. Bác sĩ sẽ quyết định có cần oxy hay không và cho thở ở mức nào.
Thở oxy lâu ngày có bị phụ thuộc không?
Oxy không gây nghiện. Người phải thở lâu dài là do bệnh phổi hoặc tim của họ cần như vậy, không phải do cơ thể quen với oxy. Khi bệnh cải thiện, bác sĩ có thể giảm dần hoặc cho ngừng. Đừng tự cắt oxy chỉ vì sợ bị lệ thuộc.
Gọi thuê bình tại OXY Y TẾ HƯNG PHÁT 24H cần cung cấp gì?
Nhân viên sẽ hỏi địa chỉ, lưu lượng bác sĩ chỉ định và số giờ thở mỗi ngày. Từ đó gợi ý dung tích bình hợp lý để gia đình đỡ phải đổi nhiều lần. Nếu người bệnh chưa được khám, nhân viên sẽ khuyên đi khám trước khi dùng oxy.
Cần bình oxy y tế giao tận nhà? Gọi 0901.103.523 — giao 30–60 phút tùy khu vực tại TP.HCM, miễn phí lắp đặt và hướng dẫn sử dụng, hỗ trợ 24/24.
