Đồng hồ oxy y tế là bộ phận gắn trên cổ bình, vừa cho biết còn bao nhiêu khí vừa điều chỉnh lượng khí chảy ra mỗi phút. Không có nó thì bình oxy chỉ là một khối thép chứa khí, không dùng được cho người bệnh.
Đồng hồ oxy y tế gồm những gì?
Đồng hồ áp suất cho biết lượng khí còn lại trong bình. Bình nạp đầy chỉ vùng 150 bar. Đây là mặt đồng hồ gia đình cần nhìn hằng ngày để biết khi nào gọi đổi bình.
Núm điều lưu lượng chỉnh số lít mỗi phút. Phần lớn loại dùng tại nhà có ống đo với viên bi nổi — bi phải nằm ngang vạch số cần đặt, không phải trên hay dưới vạch.
Bình tạo ẩm là cốc nhựa trong chứa nước cất hoặc nước tinh khiết, làm ẩm khí trước khi vào đường thở.
Cách lắp vào bình
- Bước 1 — kiểm tra ren cổ bình sạch, không dính dầu mỡ. Tuyệt đối không bôi trơn bằng dầu.
- Bước 2 — vặn đầu nối vào cổ bình bằng tay cho ăn đúng ren, sau đó dùng mỏ lết sạch siết chặt. Nếu ren không vào trơn tay thì dừng lại kiểm tra, không dùng lực ép.
- Bước 3 — đổ nước cất hoặc nước tinh khiết vào bình tạo ẩm, khoảng nửa bình và không thấp hơn vạch dưới, rồi lắp vào thân đồng hồ.
- Bước 4 — nối dây thở vào cổng ra, kiểm tra dây không gấp khúc.
- Bước 5 — mở van tổng từ từ, quan sát kim áp suất nhảy lên.
- Bước 6 — chỉnh lưu lượng theo đúng chỉ định, áp đầu canuyn vào mu bàn tay xem có khí ra.
Với gia đình thuê bình tại Hưng Phát 24H, nhân viên lắp đặt và hướng dẫn trực tiếp ngay khi giao, không tính phí trong nội thành.
Kiểm tra gì khi nhận bình?
- Kim áp suất — bình đầy phải chỉ vùng 150 bar, không phải vạch giữa.
- Ren và đầu nối — không toét, không han gỉ, vặn vào thấy khít.
- Không rò khí — nghe tiếng xì, hoặc thoa nước xà phòng lên mối nối xem có nổi bọt.
- Ống đo lưu lượng — bi di chuyển trơn tru khi vặn núm, không kẹt.
Thiếu bất kỳ mục nào nên yêu cầu đổi bộ khác. Danh sách kiểm tra đầy đủ cho cả vỏ bình có tại bài kiểm định bình oxy y tế và hạn sử dụng.
Ba lưu ý an toàn
- Không dùng dầu, mỡ hay cồn để lau van và đồng hồ. Oxy áp suất cao gặp dầu mỡ có thể bốc cháy.
- Không dùng đồng hồ khí công nghiệp cho bình oxy y tế — có thể còn dầu bên trong và khác chuẩn ren.
- Đóng van tổng khi không dùng, kể cả khi chỉ nghỉ vài giờ.
Các lỗi thường gặp khác có tại bài 5 sai lầm nguy hiểm khi dùng bình oxy tại nhà. Mặt bằng chi phí trọn bộ xem tại bảng giá bình oxy y tế.
Thông tin nền về liệu pháp oxy có tại Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI).
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Mọi quyết định về thở oxy phải theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong trường hợp khẩn cấp, liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115.
Đọc kim áp suất để biết còn dùng được bao lâu
Đây là kỹ năng thực tế nhất mà gia đình nên nắm, vì nó quyết định lúc nào phải gọi đổi bình.
Kim áp suất cho biết tỷ lệ khí còn lại, không cho biết số giờ. Bình nạp đầy chỉ vùng 150 bar; kim về khoảng 75 bar nghĩa là còn một nửa; về vùng 15 bar là còn khoảng 10%.
Để đổi ra thời gian còn phải tính thêm hai yếu tố: dung tích bình và lưu lượng đang đặt. Cùng một mức kim, bình 40 lít dùng được lâu hơn hẳn bình 8 lít; và thở 5 lít mỗi phút thì hết nhanh gấp nhiều lần thở 1 lít mỗi phút.
Công thức và ví dụ cụ thể có tại bài cách tính thời gian sử dụng bình khí oxy y tế.
Mốc thực hành đơn giản: gọi đổi bình khi kim về vùng 10–20 bar, đừng đợi cạn. Phần khí cuối cùng đủ để chờ nhân viên tới, và giữ được áp suất dư trong bình cũng tốt hơn cho lần nạp sau.
Bảo quản đồng hồ giữa các lần dùng
- Đóng van tổng trước, sau đó xả hết khí còn trong đồng hồ rồi mới tháo ra — tháo khi còn áp suất dễ hỏng ren và nguy hiểm.
- Đổ hết nước trong bình tạo ẩm, rửa sạch và để khô. Nước đọng lâu ngày sinh cặn và vi khuẩn.
- Cất nơi khô ráo, có bọc đầu nối để bụi không vào ren.
- Không tra dầu mỡ vào bất kỳ bộ phận nào, kể cả khi thấy vặn nặng tay.
Dấu hiệu đồng hồ cần thay
Kim không về 0 khi đã xả hết khí — đồng hồ áp suất đã sai, không còn tin được để tính lượng khí còn lại.
Bi trong ống đo kẹt hoặc không nhúc nhích khi vặn núm, nghĩa là không kiểm soát được lưu lượng thật sự đang chảy.
Rò khí ở mối nối dù đã siết đúng cách và thay gioăng.
Ren toét hoặc han gỉ ở đầu nối.
Với gia đình đang thuê bình, bốn dấu hiệu này chỉ cần báo lại để bên cung cấp đổi bộ khác. Đừng tự sửa van hay tự thay gioăng — bộ phận này làm việc với khí áp suất cao, không phải chỗ để chữa tạm.
Bộ đồng hồ trọn bộ gồm những gì?
Khi hỏi mua hoặc thuê, cụm từ hay gặp là “trọn bộ đồng hồ”. Một bộ đầy đủ dùng được ngay tại nhà gồm bốn món:
- Thân đồng hồ có mặt áp suất — cho biết lượng khí còn trong bình.
- Cột đo lưu lượng có viên bi nổi, chỉnh số lít mỗi phút.
- Bình tạo ẩm — cốc nhựa trong đổ nước cất hoặc nước tinh khiết.
- Dây thở, thường là canuyn hai ngạnh mũi.
Thiếu bình tạo ẩm hoặc dây thở thì bộ đó chưa dùng được ngay, phải mua bổ sung. Khi hỏi giá, nên hỏi rõ đã gồm đủ bốn món chưa — đây là chỗ chênh lệch giá giữa các nơi thường đến từ.
Các loại đồng hồ trên thị trường
Người mua lần đầu thường bối rối vì có nhiều loại với khoảng giá rất khác nhau. Có thể chia thành ba nhóm:
Đồng hồ cơ có cột bi — loại phổ biến nhất cho gia đình. Đơn giản, bền, không cần pin, nhìn bi là biết lưu lượng.
Đồng hồ có núm xoay định mức — chọn lưu lượng bằng cách xoay tới nấc ghi sẵn thay vì căn bi. Dễ dùng hơn cho người lớn tuổi, ít bị đặt sai.
Đồng hồ dùng cho hệ thống oxy tường — dành cho cơ sở y tế có đường ống trung tâm, không dùng cho bình tại nhà.
Ngoài ra còn khác nhau về chuẩn đầu nối tuỳ loại bình. Đây là lý do không nên mua đồng hồ rời trên mạng rồi tự lắp vào bình đang thuê — ren không khớp là chuyện thường gặp.
Nên mua rời hay thuê trọn bộ?
Thuê trọn bộ hợp lý với phần lớn gia đình dùng ngắn hạn. Bình, đồng hồ, dây thở và bình tạo ẩm đi cùng nhau nên chắc chắn khớp chuẩn; bên cho thuê lo phần nạp khí, kiểm định và đổi thiết bị khi hỏng; nhân viên lắp đặt và hướng dẫn trực tiếp khi giao.
Mua rời chỉ đáng cân nhắc khi gia đình đã sở hữu bình riêng và dùng dài hạn nhiều năm. Khi đó cần tự lo bảo dưỡng, và phải chắc chắn về chuẩn ren của bình đang có.
Điều nên tránh trong mọi trường hợp: mua đồng hồ trôi nổi không rõ nguồn gốc. Đây là bộ phận làm việc với khí áp suất cao, và một đầu nối kém chất lượng là nguy cơ rò khí ngay cạnh giường người bệnh.
Mặt bằng chi phí trọn bộ tham khảo tại bài bảng giá bình oxy y tế, và phân tích mua hay thuê tại bài mua hay thuê bình oxy y tế.
Bốn lỗi thường gặp khi dùng
Vặn lệch ren rồi dùng mỏ lết ép vào. Ren phải vào trơn bằng tay trước, sau đó mới dùng mỏ lết siết chặt. Ép lệch ren là cách nhanh nhất làm toét ren và gây rò khí. Mỏ lết cũng phải sạch, không dính dầu mỡ.
Đổ nước máy vào bình tạo ẩm. Nước máy để lại cặn vôi làm tắc lỗ thoát khí. Chỉ dùng nước cất hoặc nước tinh khiết, thay hằng ngày.
Mở van tổng quá nhanh. Khí áp suất cao vào đột ngột có thể làm hỏng màng đồng hồ. Mở từ từ và quan sát kim.
Đọc nhầm hai mặt số. Mặt áp suất cho biết lượng khí còn lại, cột bi cho biết lưu lượng đang chảy ra. Chỉnh nhầm mặt là đặt sai liều oxy cho người bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Đồng hồ oxy y tế và đồng hồ khí công nghiệp có dùng chung được không?
Không nên. Đồng hồ khí công nghiệp có thể còn dầu mỡ bên trong, mà dầu mỡ gặp oxy áp suất cao rất nguy hiểm. Ren nối và dải áp suất cũng có thể khác. Luôn dùng đúng loại dành cho oxy y tế.
Kim đồng hồ chỉ vạch nào thì phải gọi đổi bình?
Nên gọi khi kim về vùng 10–20 bar, tức còn khoảng 10% lượng khí. Ở mức 2 lít/phút, phần khí còn lại đủ dùng thêm vài giờ, thừa thời gian để nhân viên mang bình mới tới. Không nên dùng cạn hoàn toàn.
Bình tạo ẩm có bắt buộc không?
Với lưu lượng thấp và thời gian ngắn thì có thể không cần. Nhưng thở oxy nhiều giờ mỗi ngày mà không làm ẩm sẽ gây khô rát mũi họng, dễ chảy máu cam. Nếu dùng, phải đổ nước cất và thay nước hằng ngày.
Thuê bình oxy có kèm đồng hồ không?
Có. Khi thuê trọn bộ tại Hưng Phát 24H, bình đã kèm đồng hồ điều áp, dây thở và bình tạo ẩm. Nhân viên lắp đặt và hướng dẫn trực tiếp cho người nhà ngay khi giao, miễn phí trong khu vực nội thành.
Cần bình oxy y tế giao tận nhà? Gọi 0901.103.523 — giao 30–60 phút tùy khu vực tại TP.HCM, miễn phí lắp đặt và hướng dẫn sử dụng, hỗ trợ 24/24.
