Cách đo SpO2 tưởng chỉ là kẹp máy vào ngón tay, nhưng vài chi tiết nhỏ quyết định chỉ số đúng hay sai. Tay lạnh, sơn móng hay vừa đi lại xong đều cho kết quả lệch, khiến gia đình hiểu nhầm tình trạng người bệnh.
Cách đo SpO2: sáu bước làm đúng
| Bước | Việc cần làm | Vì sao |
|---|---|---|
| 1 | Nghỉ yên 5 phút trước khi đo | Vận động làm chỉ số sai |
| 2 | Lau sạch, tháo sơn móng tay | Sơn cản tia hồng ngoại |
| 3 | Làm ấm tay nếu lạnh | Tay lạnh cho chỉ số thấp giả |
| 4 | Kẹp kín đầu ngón, giữ yên | Hở sáng làm nhiễu |
| 5 | Chờ số ổn định 30 – 60 giây | Số đầu tiên chưa chính xác |
| 6 | Ghi lại kèm giờ đo | Để so sánh theo thời gian |
Bước 1 — Nghỉ yên năm phút
Vừa đi lại, leo cầu thang hay ăn no đều làm chỉ số dao động. Ngồi yên năm phút trước khi đo để cơ thể về trạng thái nghỉ.
Bước 2 — Làm sạch đầu ngón
Tháo sơn móng tay, móng giả, lau khô tay. Lớp sơn cản tia hồng ngoại và thường cho chỉ số thấp hơn thực tế.
Bước 3 — Làm ấm tay nếu lạnh
Tay lạnh làm mạch máu đầu ngón co lại, máy khó bắt tín hiệu. Xoa hai bàn tay hoặc ngâm nước ấm một phút rồi lau khô.
Bước 4 — Kẹp kín và giữ yên
Đặt ngón trỏ hoặc ngón giữa vào hết chiều sâu của kẹp, mặt móng hướng lên. Đặt tay lên mặt bàn, không cử động, không nói chuyện.
Bước 5 — Chờ số ổn định
Số hiện ra ngay nhưng chưa chính xác. Chờ 30–60 giây tới khi con số đứng yên mới đọc.
Bước 6 — Ghi lại kèm giờ
Ghi SpO2, nhịp tim và giờ đo. Xu hướng nhiều ngày mới là thứ bác sĩ cần, không phải một con số đơn lẻ.
Đọc chỉ số trên màn hình
Màn hình máy kẹp ngón thường hiện hai số. Số lớn có ký hiệu %SpO2 là độ bão hoà oxy. Số còn lại ký hiệu PR bpm là nhịp tim mỗi phút.
Một số máy có thêm cột sóng hoặc thanh tín hiệu. Sóng đều đặn nghĩa là máy đang bắt mạch tốt và số đáng tin. Sóng nhấp nhô loạn thì nên đo lại.
Ý nghĩa từng ngưỡng có tại bài SpO2 bao nhiêu là bình thường.
Bốn lỗi khiến chỉ số sai
- Đo ngay sau khi vận động — chỉ số tụt tạm thời, dễ tưởng người bệnh trở nặng.
- Kẹp hờ, hở sáng — ánh sáng phòng lọt vào làm nhiễu tín hiệu.
- Đo ở ngón bị lạnh hoặc phù — tuần hoàn kém cho số thấp giả.
- Đọc số ngay giây đầu — máy chưa ổn định, con số chưa phản ánh đúng.
Nếu đo đúng cách mà chỉ số vẫn thấp lặp lại, hãy liên hệ bác sĩ. Khi đã có chỉ định thở oxy, xem thuê bình oxy tại nhà và máy đo SpO2 loại nào tốt.
Thông tin nền về liệu pháp oxy có tại MedlinePlus – Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ.
Cách đo SpO2 đúng chỉ mất một phút, nhưng quyết định con số đo được có dùng để ra quyết định hay không.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn sử dụng bình ô-xy y tế tại nhà — HCDC TP.HCM, 25/08/2021: SpO2 dưới 94% được xếp vào dấu hiệu thiếu oxy, kèm cách đếm nhịp thở và bắt mạch tại nhà.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Mọi quyết định về thở oxy phải theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong trường hợp khẩn cấp, liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115.
Nên đo ở ngón nào?
Ngón trỏ hoặc ngón giữa của bàn tay không thuận là lựa chọn tốt nhất — mô đầu ngón dày vừa đủ, và tay ít cử động hơn.
Ba lưu ý nhỏ nhưng ảnh hưởng thật:
- Tránh ngón có sơn móng hoặc móng giả. Nếu không tẩy được, xoay máy kẹp ngang để tia đi qua hai bên móng.
- Tránh bàn tay đang truyền dịch hoặc đang đo huyết áp — cả hai đều làm nghẽn mạch tạm thời.
- Đo cùng một ngón qua các lần để số liệu so sánh được với nhau.
Bao lâu đo một lần?
Không có tần suất chung cho mọi nhà. Mốc thực tế phụ thuộc vào tình trạng người bệnh:
Người ổn định, không thở oxy — đo khi thấy khó thở hoặc mệt bất thường là đủ. Đo mỗi giờ khi mọi thứ bình thường chỉ làm cả nhà thêm lo vì những dao động vô hại.
Người mới xuất viện — thường 2–3 lần mỗi ngày trong vài tuần đầu, vào các khung giờ cố định.
Người đang thở oxy tại nhà — theo lịch bác sĩ dặn, và luôn đo thêm mỗi khi vừa đổi lưu lượng hoặc vừa thay bình.
Ghi nhật ký thế nào cho bác sĩ dùng được?
Một tờ giấy dán cạnh chỗ để máy, mỗi dòng ghi bốn thứ: ngày giờ · chỉ số SpO2 · nhịp tim · tình trạng lúc đo.
Phần “tình trạng lúc đo” là phần có giá trị nhất mà hầu hết mọi người bỏ qua. Chỉ cần vài chữ: “đang nghỉ”, “vừa đi vệ sinh về”, “thấy khó thở”, “đang thở oxy 2 lít”. Thiếu dòng này thì một chỉ số 92% không nói được điều gì, vì bác sĩ không biết nó là 92% lúc nằm yên hay 92% sau khi leo cầu thang.
Cầm theo cuốn nhật ký này khi đi khám hữu ích hơn nhiều so với việc nhớ mang máng “dạo này thấy tụt”. Ý nghĩa từng ngưỡng có tại bài SpO2 bao nhiêu là bình thường.
Đo khi người bệnh đang thở oxy
| Thời điểm đo | Ghi kèm điều gì |
|---|---|
| Theo lịch bác sĩ dặn | Giờ đo và lưu lượng đang đặt |
| 15–20 phút sau đổi lưu lượng | Mức cũ và mức mới |
| Sau khi thay bình mới | Giờ thay bình |
| Khi người bệnh khó chịu hơn | Mô tả biểu hiện lúc đó |
Với gia đình có người thở oxy tại nhà, cách đo hơi khác và có vài điểm dễ làm sai.
Không tháo oxy ra để đo. Mục đích là kiểm tra lưu lượng hiện tại có đủ không, nên phải đo trong khi người bệnh vẫn đang thở oxy bình thường.
Ghi kèm lưu lượng đang đặt. Một chỉ số 95% khi thở 1 lít/phút khác hoàn toàn 95% khi thở 4 lít/phút — cùng con số nhưng tình trạng nặng nhẹ khác hẳn. Thiếu thông tin này thì bác sĩ không dùng được số liệu.
Đo thêm vào ba thời điểm: sau khi vừa đổi lưu lượng khoảng 15–20 phút, sau khi thay bình mới, và khi người bệnh thấy khó chịu hơn thường lệ.
Không tự tăng lưu lượng khi thấy chỉ số chưa đạt. Chi tiết tại bài liều lượng thở oxy cho người lớn.
Khi nào chỉ số đo được không đáng tin?
Ngoài các lỗi thao tác, có những tình huống mà bản thân nguyên lý của máy khiến kết quả sai lệch:
- Mạch quá yếu — tụt huyết áp, tay lạnh cóng. Máy không bắt được sóng mạch nên số hiển thị không đáng tin.
- Người bệnh run hoặc co giật — cử động liên tục làm nhiễu tín hiệu.
- Nghi ngộ độc khí CO — máy đọc ra chỉ số cao giả, đây là tình huống nguy hiểm nhất vì con số đẹp gây yên tâm nhầm.
- Thiếu máu nặng — tỷ lệ bão hoà vẫn cao nhưng tổng lượng oxy tới mô thiếu.
Trong mọi trường hợp trên, biểu hiện của người bệnh đáng tin hơn con số.
Hai máy cho hai số khác nhau thì tin máy nào?
Tin máy nào cũng được, miễn là dùng cố định một máy để so sánh theo thời gian. Chênh lệch 1–2% giữa hai máy khác hãng là bình thường, do cảm biến và thuật toán khác nhau, không phải do máy hỏng.
Cách xử lý thực tế: chọn một máy làm máy chính và dùng nó xuyên suốt. Điều có ý nghĩa với bác sĩ là xu hướng thay đổi theo thời gian trên cùng một thiết bị, chứ không phải con số tuyệt đối của một lần đo.
Chỉ nên nghi máy hỏng khi chênh lệch quá 4–5%, hoặc khi một máy cho ra con số cố định bất kể đo ai.
Đo cho người cao tuổi cần lưu ý gì?
Người cao tuổi hay cho chỉ số thấp giả vì ba lý do có thể khắc phục được:
Tay lạnh và mạch ngoại vi yếu — nên xoa ấm tay lâu hơn, khoảng 1–2 phút thay vì kẹp máy ngay.
Móng tay dày, có nấm hoặc biến dạng — thử đổi sang ngón khác, hoặc kẹp ngang qua hai bên móng.
Da đầu ngón mỏng, kẹp không kín — giữ nhẹ tay người bệnh để máy áp sát, nhưng không bóp chặt vì bóp mạnh làm nghẽn mạch và chỉ số càng sai.
Nếu đã thử hết mà vẫn không ra số ổn định, đo ở dái tai hoặc ngón chân cái là phương án thay thế với một số dòng máy có cảm biến rời.
Câu hỏi thường gặp
Nên đo SpO2 ở ngón nào?
Ngón trỏ hoặc ngón giữa của bàn tay không thuận cho kết quả ổn định nhất. Tránh ngón đeo nhẫn chật và ngón có vết thương. Nếu đo hai ngón cho kết quả chênh nhau nhiều, hãy làm ấm tay rồi đo lại cả hai.
Đo SpO2 bao nhiêu lần một ngày là đủ?
Với người đang theo dõi tại nhà, hai tới ba lần mỗi ngày vào giờ cố định là đủ. Đo thêm khi người bệnh thấy mệt hoặc khó thở. Đo quá nhiều lần không cho thêm thông tin mà dễ gây lo lắng không cần thiết.
Vì sao máy hiện số rồi lại nhảy liên tục?
Số nhảy trong 30 giây đầu là bình thường, máy đang bắt tín hiệu mạch. Nếu sau một phút vẫn nhảy loạn, thường do tay cử động, tay lạnh hoặc kẹp chưa kín. Giữ tay yên trên mặt bàn và đo lại.
Đo SpO2 khi đang thở oxy có được không?
Được, và nên làm. Đo trước khi lắp và đo lại sau 15–20 phút cho biết oxy có tác dụng không. Khi báo cho bác sĩ, nhớ nói rõ chỉ số đo lúc đang thở oxy hay không, vì hai con số này có ý nghĩa khác nhau.
Cần bình oxy y tế giao tận nhà? Gọi 0901.103.523 — giao 30–60 phút tùy khu vực tại TP.HCM, miễn phí lắp đặt và hướng dẫn sử dụng, hỗ trợ 24/24.
