Bình oxy không có vạch báo còn mấy giờ. Thứ duy nhất gia đình nhìn thấy là cây kim trên đồng hồ áp suất. Biết cách tính thời gian sử dụng bình oxy từ con số đó, người nhà sẽ chủ động gọi đổi bình, không phải chờ tới lúc bình cạn giữa đêm.
Phép tính chỉ cần hai con số: dung tích vỏ bình và áp suất đang đọc. Lưu lượng thở thì lấy theo chỉ định của bác sĩ.
Cách tính thời gian sử dụng bình oxy gồm mấy bước?
Gồm hai bước: tính lượng khí còn lại, rồi chia cho lưu lượng thở. Cả hai đều làm được bằng máy tính trên điện thoại.
- Lượng khí còn lại (lít) = dung tích vỏ (lít) × áp suất đang đọc trên đồng hồ (bar).
- Thời gian dùng (phút) = lượng khí còn lại (lít) ÷ lưu lượng (lít/phút).
Dung tích vỏ in trên thân bình, ví dụ 5, 8, 10, 14 hoặc 40 lít. Con số này không bao giờ đổi. Thứ thay đổi là lượng khí nén bên trong, và đồng hồ áp suất cho biết điều đó.
Chia số phút cho 60 sẽ ra số giờ. Ví dụ 750 phút là 12 giờ 30 phút.
Vì sao phải dùng áp suất trên đồng hồ, không dùng 150 bar?
Vì 150 bar chỉ đúng với bình vừa nạp đầy. Bình đã dùng dở thì áp suất thấp hơn, lượng khí cũng ít hơn tương ứng.
Nhiều cách tính trên mạng lấy dung tích nhân 150 cho mọi trường hợp. Cách đó chỉ trả lời được câu bình đầy dùng bao lâu. Với bình đang dùng, phải đọc kim đồng hồ ngay lúc tính.
Áp suất giảm đều theo lượng khí đã thở. Kim ở 75 bar nghĩa là bình còn khoảng một nửa. Kim ở 30 bar nghĩa là còn khoảng một phần năm.
Đồng hồ ghi kg/cm², PSI hay MPa thì đổi thế nào?
Đổi về bar trước rồi mới tính. Bảng quy đổi gần đúng như sau:
- kg/cm²: 1 kg/cm² xấp xỉ 0,98 bar. Khi tính tại nhà có thể coi như bằng nhau.
- PSI: chia cho 14,5 để ra bar. Bình đầy 150 bar tương đương khoảng 2.175 PSI.
- MPa: nhân với 10 để ra bar. Kim chỉ 15 MPa nghĩa là 150 bar.
Một số đồng hồ in hai thang đo trên cùng mặt. Hãy đọc đúng vòng số có ghi chữ bar. Cấu tạo mặt đồng hồ có tại bài đồng hồ oxy y tế.
Bảng thời gian dùng theo dung tích và lưu lượng
Bảng dưới tính cho bình nạp đầy 150 bar. Cột khí khi đầy bằng dung tích nhân 150, ví dụ 8 × 150 = 1.200 lít.
| Dung tích vỏ | Khí khi đầy | 1 lít/phút | 2 lít/phút | 3 lít/phút | 5 lít/phút |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 lít | 750 lít | 750 phút (12 giờ 30 phút) | 375 phút (6 giờ 15 phút) | 250 phút (4 giờ 10 phút) | 150 phút (2 giờ 30 phút) |
| 8 lít | 1.200 lít | 1.200 phút (20 giờ) | 600 phút (10 giờ) | 400 phút (6 giờ 40 phút) | 240 phút (4 giờ) |
| 10 lít | 1.500 lít | 1.500 phút (25 giờ) | 750 phút (12 giờ 30 phút) | 500 phút (8 giờ 20 phút) | 300 phút (5 giờ) |
| 14 lít | 2.100 lít | 2.100 phút (35 giờ) | 1.050 phút (17 giờ 30 phút) | 700 phút (11 giờ 40 phút) | 420 phút (7 giờ) |
| 40 lít | 6.000 lít | 6.000 phút (100 giờ) | 3.000 phút (50 giờ) | 2.000 phút (33 giờ 20 phút) | 1.200 phút (20 giờ) |
Kiểm tra một ô bất kỳ: 6.000 ÷ 5 = 1.200 phút, chia tiếp cho 60 được 20 giờ. Đây là thời gian lý thuyết khi dùng tới 0 bar. Thực tế phải trừ phần khí dự phòng, nói ở mục bên dưới.
Ví dụ: đồng hồ đang chỉ 80 bar thì còn dùng được bao lâu?
Bình 10 lít ở 80 bar còn khoảng 800 lít khí. Thở 2 lít/phút thì dùng được khoảng 400 phút, tức 6 giờ 40 phút nếu dùng cạn.
Nhưng không ai nên dùng tới cạn. Giả sử gia đình định gọi đổi khi kim về 20 bar. Phần khí dùng được thật là 10 × (80 − 20) = 600 lít. Chia cho 2 lít/phút được 300 phút, tức 5 giờ.
Cùng mức 80 bar, bình 40 lít còn 40 × 80 = 3.200 lít. Ở 2 lít/phút, bình dùng được 1.600 phút, khoảng 26 giờ 40 phút. Trừ phần dự phòng 20 bar thì còn 40 × 60 ÷ 2 = 1.200 phút, tức 20 giờ.
Khi nào nên gọi đổi bình?
Với bình 10 lít trở lên, gọi đổi trước khi kim về vùng 10–20 bar. Với bình nhỏ 5–8 lít, nên gọi sớm hơn, khi kim còn khoảng 30–40 bar.
Lý do nằm ở phép tính. Bình 5 lít ở 10–20 bar chỉ còn 50–100 lít khí. Bình 8 lít còn 80–160 lít. Ở 2 lít/phút, lượng này chỉ đủ khoảng 25–80 phút. Thời gian giao bình thường mất 30–60 phút tùy khu vực, nên khoảng đệm quá mỏng.
Gọi ở mức 30–40 bar thì khác. Bình 5 lít còn 150–200 lít, đủ khoảng 75–100 phút. Bình 8 lít còn 240–320 lít, đủ khoảng 120–160 phút. Gia đình có đủ thời gian chờ bình mới tới. Quy trình đổi có tại bài đổi bình oxy y tế.
Điều gì làm bình hết sớm hơn con số tính được?
Thường là rò rỉ ở chỗ nối và quên khoá van khi không thở. Hai lỗi này làm khí thất thoát mà không ai để ý.
- Gioăng giữa đồng hồ và van bị chai, khí xì nhẹ liên tục.
- Tháo dây thở ra để ăn hay đi vệ sinh nhưng không khoá van.
- Đọc lưu lượng kế sai vạch, khí ra nhiều hơn chỉ định.
- Bác sĩ vừa tăng lưu lượng nhưng gia đình vẫn tính theo mức cũ.
Phép tính cũng chỉ là gần đúng. Nhiệt độ phòng và độ chính xác của kim làm kết quả lệch một chút. Vì vậy nên ghi lại số bar vào sáng và tối, để biết bình thực tế tụt bao nhiêu mỗi ngày.
Một điều quan trọng: không tự giảm lưu lượng để kéo dài thời gian dùng bình. Lưu lượng là liều do bác sĩ đặt. Nếu thấy bình hết quá nhanh, hãy đổi sang bình lớn hơn. Cách hiểu đúng về liều có tại bài liều lượng thở oxy cho người lớn.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn sử dụng bình ô-xy y tế tại nhà — HCDC TP.HCM, 25/08/2021: cách lắp đồng hồ, đọc áp suất và chỉnh lưu lượng.
- Oxygen Therapy — MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ.
- Oxygen Therapy — Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI).
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Mọi quyết định về thở oxy phải theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong trường hợp khẩn cấp, liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115.
Câu hỏi thường gặp
Máy tạo oxy có tính thời gian giống bình không?
Không. Máy tạo oxy lấy khí từ không khí trong phòng và chạy bằng điện, nên còn điện là còn oxy. Công thức nhân dung tích với áp suất chỉ dùng cho bình khí nén. Nhà dùng máy vẫn nên có một bình nhỏ dự phòng cho lúc cúp điện.
Bình để lâu không dùng có bị hao khí không?
Nếu van đóng kín, khí không tự hao theo thời gian. Cách kiểm tra đơn giản là ghi số bar hôm nay rồi đối chiếu sau một tuần. Kim tụt dù không ai dùng là dấu hiệu rò, cần báo đơn vị cung cấp.
Thở bằng mặt nạ có tốn khí hơn dây mũi không?
Mức tiêu hao phụ thuộc con số đặt trên lưu lượng kế, không phụ thuộc loại dụng cụ thở. Tuy nhiên mặt nạ thường được bác sĩ chỉ định ở lưu lượng cao hơn dây mũi. Vì thế người thở mặt nạ thường thấy bình hết nhanh hơn.
Bình 5 lít có đủ dùng qua một đêm không?
Thường là không, nếu thở 2 lít/phút suốt đêm dài 7–8 tiếng. Bình 5 lít hợp hơn cho việc mang theo khi đi khám hoặc dự phòng ngắn. Người thở qua đêm nên dùng bình 10 hoặc 14 lít để không phải thức dậy thay bình.
Cần bình oxy y tế giao tận nhà? Gọi 0901.103.523 — giao 30–60 phút tùy khu vực tại TP.HCM, miễn phí lắp đặt và hướng dẫn sử dụng, hỗ trợ 24/24.
