Cách kiểm tra bình oxy còn hay hết đáng tin nhất là đọc kim đồng hồ áp suất gắn trên đầu bình: bình đầy chỉ 140–150 bar, còn một nửa chỉ khoảng 75 bar, và khi kim về vùng 40 bar là lúc gọi đổi bình. Nhấc thử, lắc bình hay nghe tiếng xì đều không cho biết gì, vì lượng khí trong bình chỉ nặng vài kg và không gây tiếng động. Bài này hướng dẫn đọc đồng hồ, quy đổi số bar ra số giờ thở còn lại, nhận biết bình sắp hết khi không có đồng hồ, và các dấu hiệu hay bị nhầm là “hết oxy”.
Kiểm tra bình oxy còn hay hết bằng đồng hồ áp suất thế nào?
Mở van tổng trên đầu bình hết cỡ rồi nhìn kim của mặt đồng hồ ghi đơn vị bar hoặc kg/cm², không nhìn mặt lưu lượng lít/phút. Kim ở 140–150 bar là đầy; 75 bar là còn nửa; 40 bar là còn một phần tư; dưới 15–20 bar nên coi như hết.
| Kim đồng hồ chỉ | Bình còn | Bình 10 lít còn (lít) | Bình 40 lít còn (lít) | Nên làm gì |
|---|---|---|---|---|
| 140–150 bar | Đầy | 1.400–1.500 | 5.600–6.000 | Dùng bình thường |
| khoảng 100 bar | 2/3 | 1.000 | 4.000 | Dùng bình thường |
| khoảng 75 bar | 1/2 | 750 | 3.000 | Lên lịch đổi trong 1–2 ngày (bình 40 lít) |
| khoảng 40 bar | 1/4 | 400 | 1.600 | Gọi đổi ngay |
| dưới 15–20 bar | Gần cạn | dưới 200 | dưới 800 | Không dùng tiếp, chuyển bình dự phòng |
Vì sao không dùng đến 0 bar? Khi áp suất trong bình thấp hơn áp suất bên ngoài ống dẫn, hơi ẩm và không khí có thể lọt ngược vào bình, làm vỏ gỉ bên trong và khí nạp lần sau kém sạch. Trạm nạp khí y tế cũng cần một ít áp suất dư để kiểm tra vỏ. Nhiều đồng hồ sơn vạch đỏ ở vùng 0–20 bar để nhắc điều này.
Đổi số bar thành số giờ thở còn lại bằng cách nào?
Lấy dung tích vỏ (lít) nhân với số bar đang hiển thị để ra số lít khí còn lại, rồi chia cho lưu lượng mỗi phút và chia tiếp cho 60. Ví dụ bình 40 lít kim chỉ 60 bar: 40 × 60 = 2.400 lít; thở 2 lít/phút thì còn 2.400 ÷ 2 ÷ 60 = 20 giờ.
Ba ví dụ hay gặp:
- Bình 10 lít, kim 50 bar, thở 2 lít/phút: 500 lít, còn khoảng 4 giờ. Gọi đổi ngay nếu thở liên tục.
- Bình 14 lít, kim 100 bar, thở 1 lít/phút: 1.400 lít, còn hơn 23 giờ. Yên tâm qua đêm.
- Bình 40 lít, kim 40 bar, thở 3 lít/phút: 1.600 lít, còn gần 9 giờ. Gọi đổi để bình mới đến trước khi hết.
Nên trừ 10% cho phần dự phòng không dùng. Bảng thời gian đầy đủ cho từng cỡ bình và lưu lượng có ở bài một bình oxy dùng được bao lâu.
Không có đồng hồ thì kiểm tra bình oxy còn hay hết được không?
Gần như không, và đây là lý do không nên dùng bình oxy tại nhà mà thiếu đồng hồ. Hai cách thủ công chỉ dùng để tham khảo:
- Cân bình nhỏ. Bình 10 lít đầy nặng hơn bình rỗng khoảng 2 kg, bình 8 lít khoảng 1,7 kg. Nếu biết khối lượng vỏ rỗng ghi trên vai bình, cân cả bình rồi trừ đi sẽ ước được lượng khí. Với bình 40 lít, chênh 8–9 kg trên tổng 55–60 kg quá khó cân tại nhà.
- Nhìn bình làm ẩm. Khi mở van và chỉnh lưu lượng, nước trong bình làm ẩm sủi bọt đều nghĩa là khí vẫn đang ra. Bọt yếu dần hoặc ngừng dù lưu lượng để nguyên là dấu hiệu bình sắp cạn. Cách này chỉ báo “sắp hết”, không báo “còn bao nhiêu”.
Bộ đồng hồ oxy y tế gồm đồng hồ áp suất, lưu lượng kế và bình làm ẩm, giá vài trăm nghìn đồng, là phụ kiện bắt buộc cho bình thở tại nhà. Cách chọn và lắp có ở bài đồng hồ oxy y tế.
Những dấu hiệu nào hay bị nhầm là bình hết oxy?
Ba tình huống thường gặp: van tổng chưa mở hết, dây thở bị gập hoặc tuột, và lưu lượng kế để ở 0. Cả ba đều khiến người bệnh không nhận được khí trong khi bình vẫn đầy.
- Van tổng chưa mở hoặc mở quá ít: kim áp suất nhảy lên rồi tụt dần khi thở là dấu hiệu van mở chưa đủ. Mở van ngược chiều kim đồng hồ đến hết hành trình rồi vặn lại nửa vòng.
- Dây thở gập dưới chân giường, tuột khỏi đầu bình làm ẩm: kiểm tra toàn bộ chiều dài dây trước khi kết luận bình hết.
- Lưu lượng kế bị gạt về 0 khi lau chùi hoặc va chạm. Chỉnh lại đúng số lít bác sĩ dặn; viên bi hoặc kim lưu lượng phải nằm ngang vạch số.
Ngược lại, có tình huống bình thật sự hết mà người nhà không nhận ra: người bệnh thở oxy khi ngủ, bình cạn lúc 3 giờ sáng, không ai biết. Với người thở liên tục, nên xem đồng hồ trước khi đi ngủ và tính xem bình đủ qua đêm không. Danh sách các lỗi khác có ở bài sai lầm khi dùng bình oxy tại nhà.
Khi nào thì gọi đổi bình để không bị hụt?
Gọi khi kim về khoảng một phần tư thang đo, tức quanh 40 bar, hoặc sớm hơn nếu đang về đêm và người bệnh thở liên tục. Bình mới thường tới trong 30–60 phút tùy khu vực, nên 40 bar của bình 40 lít còn dư thời gian; 40 bar của bình 10 lít thì khá sát.
Nhiều gia đình giữ một bình nhỏ dự phòng để đổi bình lớn thong thả, không phải canh giờ. Quy trình gọi đổi, cần đọc gì và kiểm tra gì khi nhận bình mới có ở bài đổi bình oxy y tế.
Câu hỏi thường gặp
Đồng hồ chỉ 150 bar nhưng người bệnh vẫn thấy thiếu hơi, có phải bình hỏng không?
Thường không phải do bình. Kim 150 bar nghĩa là bình đầy; cảm giác thiếu hơi hay đến từ dây thở gập, lưu lượng chỉnh thấp hơn chỉ định, hoặc tình trạng bệnh thay đổi. Kiểm tra dây và lưu lượng kế trước; nếu SpO₂ vẫn thấp dù lưu lượng đúng, báo bác sĩ thay vì tự tăng oxy.
Bình để lâu không dùng có tự hết khí không?
Van tổng đóng kín thì khí gần như không hao sau nhiều tháng. Nếu kim tụt rõ sau vài tuần không dùng, van hoặc ren nối đồng hồ bị rò; thử bôi nước xà phòng quanh cổ van, thấy sủi bọt là rò. Trường hợp này gọi đơn vị cung cấp đổi bình, không tự siết hay tra dầu.
Có nên dùng đến khi kim về 0 cho đỡ phí không?
Không. Dưới 15–20 bar áp suất ra không ổn định, lưu lượng kế có thể báo sai, và không khí ẩm lọt ngược vào bình làm vỏ gỉ bên trong. Phần khí dư vài trăm lít không đáng so với rủi ro; trạm nạp cũng cần một ít áp suất còn lại để kiểm tra vỏ trước khi nạp.
Mỗi ngày nên xem đồng hồ mấy lần?
Với người thở liên tục, xem ba lần: sáng, chiều và trước khi ngủ. Lần trước khi ngủ là quan trọng nhất: tính xem số bar còn lại có đủ cho số giờ đêm không. Với người thở ngắt quãng, xem mỗi lần mở van là đủ.
Bình sắp hết lúc nửa đêm? Gọi 0901.103.523, Hưng Phát 24H nhận đơn 24/24, giao bình mới trong 30–60 phút tùy khu vực và kiểm tra lại đồng hồ, dây thở tại chỗ khi lắp.
Nguồn tham khảo
- HCDC, Hướng dẫn sử dụng bình oxy y tế tại nhà, 26/08/2021 (các bước mở van, lắp đồng hồ, chỉnh lưu lượng).
- MedlinePlus, Oxygen Therapy.
Bài viết hướng dẫn sử dụng thiết bị, không thay thế chỉ định của nhân viên y tế.
